دانشمندان عصر غزنوى غير از شعراى نامدار ، عده‌يى از علما و نويسندگان در اين عهد ظهور كرده‌اند كه بطور اختصار به آثار و افكار آنان اشاره مىكنيم : بديع الزمان همدانى از ادبا و نويسندگان اين دوره يكى بديع الزمان است كه با فضلاى معاصر خود نظير ابو بكر خوارزمى و ابو على مسكويه ، مفاوضات ، مراسلات و گفتگوهايى داشته ، از شاهكارهاى او مقامات بديع الزمان است كه مركب از پنجاه و يك مقاله به زبان عربى است ، كه به خلف بن احمد امير سيستان اهدا شده است . وفات او به سال 398 روى داده است . ابو على مسكويه از مورخان و دانشمندان اواخر قرن چهارم و آغاز قرن پنجم است كه به اقتضاى زمان ، آثار خود را به زبان عربى نوشته ، وى منشى و كتابدار مهلبى وزير بود و بعدها در زمان عضد الدوله و صمصام الدولهء ديلمى ، در دستگاه ابو الفصل ابن عميد و پسرش ابن عميد تقرب يافت و در « رى » مقام مهمى داشت ، در تاريخ و طب و سير و اخلاق تاليفات دارد ، از آثار مشهور او تجارب الامم در تاريخ است كه در آن وقايع عمومى عالم را از بعد از طوفان نوح تا سال 369 ه . ق شرح داده است . در اين اثر گرانقدر ، نويسنده تنها به ذكر حوادث قناعت نكرده ، بلكه كمابيش به مسائل اجتماعى دوران خود نيز توجه كرده است « آنچه را كه متضمّن عبرت و حكمت اخلاقى بوده است ذكر كرده و آنچه را كه رنگ افسانه داشته يا مبتنى بر معجزه و خرق عادت و خلاف طبع سليم مىنموده است ناديده گرفته . مولف رشته وقايع را تا سنه 369 ه . ق آورده است . . . تجارب الامم ، به سبب اشتمال بر فوايد تجربى و اخلاقى ، براى فهم طرز سياست امرا و عقلاى وقت خالى از اهميت نيست مخصوصا از جهت تاريخ ديالمه و آل بويه فوايد عمده دارد ، بعضى از اجزا و فصول تجارب الامم به‌وسيله محققان خارجى و ايرانى مورد مطالعه قرار گرفته و منتشر شده است . تاليف ديگر ابن مسكويه در اخلاق است و تهذيب الاخلاق و تطهير الاعراق نام دارد